Πρώτο ερώτημα: ποιο δίκαιο εφαρμόζεται
Από το 2026 δεν είναι ασφαλές να απαντά κανείς στο ερώτημα της αποποίησης χωρίς να γνωρίζει πότε επήλθε ο θάνατος. Για θανάτους έως και τη 15η Σεπτεμβρίου 2026 το σημείο εκκίνησης είναι το προηγούμενο καθεστώς, ενώ για θανάτους από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζεται κατά βάση το νέο Κληρονομικό Δίκαιο.
Το νέο πλαίσιο διαχωρίζει τα χρέη της κληρονομίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Αυτό αλλάζει ουσιαστικά την αξιολόγηση, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη να εξετάζονται η αποποίηση, η αποδοχή, η εκκαθάριση και οι επιμέρους συνέπειες κάθε επιλογής.
Οι προθεσμίες στις παλαιότερες κληρονομίες
Στο προηγούμενο καθεστώς, ο κληρονόμος μπορεί κατά κανόνα να αποποιηθεί μέσα σε τέσσερις μήνες από τότε που έμαθε ότι καλείται στην κληρονομία και για ποιον λόγο. Όταν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή ενώ διέμενε στο εξωτερικό, η προθεσμία είναι κατά κανόνα ένα έτος.
Στην κληρονομία από διαθήκη η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της. Αν προηγηθεί αποποίηση άλλου συγγενή, πρέπει να εξεταστεί πότε ο επόμενος στη σειρά έμαθε ότι πλέον καλείται ο ίδιος. Η αφετηρία δεν προσδιορίζεται μόνο από την ημερομηνία θανάτου και χρειάζεται απόδειξη των πραγματικών περιστατικών.
Χρέη, έρευνα και πράξεις που χρειάζονται προσοχή
Πριν ληφθεί απόφαση χρειάζεται όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα για ακίνητα, τραπεζικούς λογαριασμούς, φορολογικές και ασφαλιστικές οφειλές, δάνεια, εγγυήσεις, εκκρεμείς δίκες και λοιπές υποχρεώσεις. Η ύπαρξη ενός ακινήτου δεν σημαίνει ότι το ενεργητικό υπερβαίνει οπωσδήποτε τα χρέη.
Παράλληλα, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να αποφεύγει χωρίς καθοδήγηση πράξεις διάθεσης ή διαχείρισης κληρονομιαίων στοιχείων. Ανάλογα με το εφαρμοστέο δίκαιο και τα περιστατικά, μια πράξη μπορεί να επηρεάσει το δικαίωμα αποποίησης ή να δημιουργήσει πρόσθετες ευθύνες.
- Έλεγχος διαθήκης και συγγενικής σειράς
- Καταγραφή ενεργητικού και παθητικού
- Έρευνα φορολογικών, ασφαλιστικών και τραπεζικών οφειλών
- Έλεγχος πράξεων που έχουν ήδη γίνει
- Υπολογισμός της σωστής αφετηρίας της προθεσμίας
Ανήλικοι και υποθέσεις με στοιχείο εξωτερικού
Όταν μετά από αποποίηση η κληρονομία περιέρχεται σε ανήλικο, οι γονείς δεν πρέπει να θεωρούν ότι αρκεί η δική τους δήλωση. Η προστασία του ανηλίκου, η δικαστική άδεια όπου απαιτείται και οι νέες ρυθμίσεις του άρθρου 1527 ΑΚ χρειάζονται ειδικό χειρισμό.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης όταν ο θανών ή ο κληρονόμος συνδέεται με το εξωτερικό. Εκτός από την προθεσμία, μπορεί να ανακύπτουν ζητήματα διεθνούς δικαιοδοσίας, εφαρμοστέου δικαίου, ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου και αναγνώρισης πράξεων. Η έγκαιρη εξέταση αποτρέπει επιλογές που δύσκολα ανατρέπονται αργότερα.
Το παρόν άρθρο έχει γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί εξατομικευμένη νομική συμβουλή. Κάθε υπόθεση χρειάζεται αξιολόγηση με βάση τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά και τα διαθέσιμα έγγραφα.